Mánaðarskipt færslusafn fyrir: apríl 2015

Landnám Íslands

Landnám Armann og Helga

— o —

Ármann Jakobsson

Sannleikurinn er ekki í bókum

Landnámabók og landnám Íslands

Fimmtudaginn 30. apríl 2015 kl. 16.30
Odda 101

Ármann Jakobsson
Ármann Jakobsson

Þó að uppruni og tilgangur Landnámabókar sé gamalt bitbein fræðimanna hafa bókmenntaleg og frásagnarleg einkenni textans sjaldan verið í miðdepli. Í þessu erindi verður tekist á við Landnámabók sem sagnarit í samanburði við Íslendingasögurnar enda má líta svo á að ýmsir þættir í Landnámu séu meiðir af sömu frásagnarhefð og ýmsar Íslendingasögur. Á hinn bóginn er talsverður munur á stöðu sagnaritaranna gagnvart efninu og sá greinarmunur verður ræddur í þessu erindi og um leið fengist við ýmsar helstu andstæður í rannsókn-um á íslenskum miðaldatextum: sagnfræði og skáldskap, satt og logið, sagnfestu og bókfestu, hefð og nýmæli.

Ármann Jakobsson lauk doktorsprófi í íslenskum bókmenntum frá Háskóla Íslands árið 2003. Hann er nú prófessor í íslenskum bókmenntum fyrri alda við Háskóla Íslands. Meðal nýlegra bóka eftir hann eru Nine Saga Studies: The Critical Interpretation of the Icelandic Sagas (2013), Íslendingaþættir: saga hugmyndar (2014) og A Sense of Belonging: Morkinskinna and the Icelandic Identity c. 1220 (2014).

— o —

Helga Kress

Ilmur úr jörðu — Konur nema land

Fimmtudaginn 30. apríl 2015 kl. 16.30
Odda 101

Helga Kress
Helga Kress

Í Landnámabók eru nefndir um 430 menn sem námu land eða eignuðust það úr landnámi annarra. Þar af eru í nafnaskrá við útgáfu Íslenzkra fornrita (1968) taldar fjórar konur, Auður djúpúðga, sem flestar sögur fara af, Arndís hin auðga, dóttir landnámsmannsins Steinólfs hins lága, Ásgerður Asksdóttir hins ómálga, amma Njáls á Bergþórshvoli, og Steinunn hin gamla, frændkona Ingólfs Arnarssonar, sem kaupir af honum land. Allar eru þessar konur einstæðar. Í nafnaskránni eru giftar konur ekki taldar til landnámsmanna. Má þar nefna Hallveigu Fróðadóttur, konu Ingólfs Arnarssonar, sem í textanum er að vísu aðeins getið ættfræðinnar vegna, og Þórunni hyrnu, konu Helga magra, sem á ferðalaginu varð léttari í Þórunnareyju og fæddi þar dótturina Þorbjörgu hólmasól. Þá eru konur sem koma út með bræðrum sínum eða sonum ekki heldur taldar til landnámsmanna. Meðal þeirra er Þuríður sundafyllir, sem er fjölkunnug og nemur land í Bolungarvík með syni sínum, og Geirríður, systir Geirröðar á Eyri (svo kynnt) sem nemur land í Borgardal og lætur þar gera skála „um þjóðbraut þvera“ með mat á borði fyrir hvern sem vill. Þannig má í Landnámu finna það sem kalla má örsögur, og ekki aðeins af nafngreindum konum, heldur einnig ónafngreindum, svo sem ambáttum. Af þessum sögum má ráða að landnámskonur virðast tengdari jörðinni og náttúrunni en landnámskarlar sem eru uppteknari við að treysta völd sín og byggja upp samfélag. Dæmigerð er frásögnin af landnámi þeirra Grélaðar Bjartmarsdóttur og Áns Rauðfelds við Arnarfjörð þar sem hún velur þeim land með líkama sínum og lyktarskyni.

Helga Kress er bókmenntafræðingur og prófessor emeritus í almennri bókmenntafræði við Háskóla Íslands. Rannsóknasvið hennar er femínísk bókmenntafræði og íslensk bókmenntasaga að fornu og nýju. Um það hefur hún birt fjölda greina og bóka, auk þess sem hún hefur fengist við ritstjórn og þýðingar.

Landnám Íslands

Kristján Ahronson

Into the ocean

Early Iceland and its Atlantic context

Fimmtudaginn 16. apríl 2015 kl. 16.30
Odda 101

Kristján Ahronson
Kristján Ahronsson

Carved and rock-cut sculpture identifies a poorly understood facet of early Christianity, whether on Skellig Michael, rising as it does out of the ocean twelve kilometres off the coast of southwest Ireland, or perched on the Heimaklettur cliff face in Iceland’s Westman Islands. The special or sacred places marked by simple sculpture at hundreds of Atlantic places span a zone stretching from the Irish and Scottish coasts to Iceland. Established “certainties” and fundamental ambiguities characterize this northern region. For example, Scotland’s western islands are known as a core area for early medieval monastic communities, which are thought to have produced simple cross sculpture as the result of devotional impulse, and yet the nature and extent of early Christian settlements beyond the Gaelic-speaking world is unclear. Similarly, Old Norse speakers are seen to dominate this north Atlantic zone by the late Viking Age, but the timing and the way in which this region was transformed are difficult to perceive. By looking to Iceland, we may be able to resolve some of these ambiguities. Along with New Zealand, Iceland was among the last significant land masses to be settled by human populations. Crucially, the north Atlantic islands have proven importance as an arena for investigating cultural diffusion, the movements of people, and the interactions between humans and their environments, with the chronology of Iceland’s settlement being critical to these larger questions (on account of the island’s enviable sequence of dated volcanic airfall or tephra).

Kristján Ahronson. Kristján Ahronson is a Lecturer in Archaeology at Prifysgol Bangor University. He has fundamental interests in inter-disciplinary thinking and in the ways that people relate to their environments. Recent publications include Into the Ocean: Vikings, Irish and Environmental Change in Iceland and the North (University of Toronto Press, 2014).