Fyrirlestrar Miðaldastofu

Aðalheiður Guðmundsdóttir

Arfur aldanna: Sagan af Guðrúnu Gjúkadóttur

Fimmtudaginn 25. nóvember 2021 kl. 16.30
Lögbergi 101

Aðalheiður Guðmundsdóttir

Í fyrirlestrinum mun Aðalheiður kynna efni bóka sinna Handan Hindarfjalls og Norðvegur sem Háskólaútgáfan gefur út. Um er að ræða fyrstu tvö bindin af fjórum í ritröðinni Arfur aldanna sem fjallar um fornaldarsögur, uppruna þeirra, útbreiðslu og einkenni. Í bókunum tveimur er dregin upp heildarmynd af efnivið fornaldarsagna í evrópsku samhengi fram að ritunartíma þeirra á Íslandi á 13. og 14. öld.

Efnisþræðir bókanna eru allmargir og fléttast með ýmsum hætti. Í sameiningu mynda þeir það net sem segja má að sé efniviður sagna fremur en tilteknar sögur, enda má segja að fólk hafi – í aldanna rás – skapað hin mismunandi tilbrigði nú varðveittra sagna úr þeim efnivið sem hér er kynntur til sögunnar.

Í fyrirlestrinum verður leitast við að varpa nýju ljósi á einungis lítið brot af þeim arfi sem aldirnar geyma, söguna af Guðrúnu Gjúkadóttur, eina af megin söguhetjum Völsunga sögu. Áhersla verður lögð á rætur Guðrúnar í evrópskri sagnahefð og sambandi hennar við þær sögulegu hetjur sem tengjast sagnaefninu. Einkum og sér í lagi verður litið á eiginmenn Guðrúnar, og hvernig hin ólíku hjónabönd hennar leiða saman helstu stórhöfðingja þess umrótatíma sem kenndur er við þjóðflutningana miklu. Hlutverk hennar er því afar mikilvægt, að öðrum ólöstuðum, og hlýtur að mega teljast hið miðlæga bindiefni þeirra sagna sem hverfast um efnivið Völsunga sögu. Sú saga sem hér er sögð er í raun gömul saga í nýju ljósi, eða jafnvel tilbrigði við þá sögu Guðrúnar sem við þekkjum úr varðveittum bókmenntum.

Í stærra samhengi varðar efniviðurinn sögur um konunga og aðra höfðingja frá Frankaríki, núverandi Þýskalandi og jafnvel öðrum Evrópulöndum. Allt eru þetta höfðingjar sem tengjast ekki einungis söguhetjum Völsunga sögu heldur einnig eldri hetjukvæða á borð við Atlakviðu, Guðrúnarkviðurnar þrjár og Guðrúnarhvöt, eða jafnvel hinum svonefnda germanska hetjukvæðaarfi; nánar tiltekið Sigurði Fáfnisbana, Atla Húnakonungi, Þjóðreki þeim sem frá segir í Guðrúnarkviðu III, Jörmunreki konungi Austgota og Jónakri.

Að fyrirlestri loknum verður hægt verður að kaupa bækurnar á sérstöku tilboðsverði.

Aðalheiður Guðmundsdóttir er prófessor í íslenskum bókmenntum fyrri alda við Háskóla Íslands og stjórnarformaður Miðaldastofu. Hún lauk doktorsprófi við Háskóla Íslands árið 2002. Rannsóknir hennar snúast einkum um fornaldarsögur, frásagnarfræði og sagnamenningu fyrri alda.

Fyrirlesturinn verður fluttur á íslensku og er öllum opinn (á meðan húsrúm leyfir; hámark 50 manns; grímuskylda).

Streymi: https://eu01web.zoom.us/j/64363299281