Sturlungaöld

14. apríl 2016

Úlfar Bragason

Hvað ber að gera?

Um Íslendinga sögu

Úlfar Bragason
Úlfar Bragason

Sturlunga er samsteypa eldri texta sem ritstjórinn skeytti saman, felldi úr og bætti við. Íslendinga saga, sem ritstjórinn eignaði Sturlu Þórðarsyni sagnaritara (1214–1284) í greinargerð fyrir verkinu, er lengst textanna sem hann steypti saman. Í greinargerðinni segir ritstjórinn að Sturla hafi reist frásögn sína á vísindum fróðra manna, bréfum samtíðarmanna og eigin reynslu og minni. Lofar hann bæði réttsýni hans og skilning. Í augum ritstjórans er Sturla óbilugt vitni um sameiginlegt minni um atburði samtímans.

Hayden White segir í nýrri bók sinni, The Practical Past (2014):

Recall that since its inception with Herodotus and Thucydides, history had been conceived as a pedagogical and indeed practical discipline par excellence. […] In ancient, modern, and even medieval times, historical discourse was recognized as a branch of rhetoric, itself second only to theology as a site of the ethical question: what is to be done? (12–13)

Í Íslendinga sögu var fest á skinn þekking um liðna tíð sem hafði gengið manna á meðal en öðlaðist nú aftur líf á skrifstofu Sturlu. Vitnisburð sögunnar verður hins vegar að skoða í ljósi þess við hvaða aðstæður hún var skrifuð, hver lét skrifa hana og hvenær. Í fyrirlestrinum verður fjallað um hvernig Sturla Þórðarson sagnaritari svaraði í Íslendinga sögu siðferðilegu spurningunni um hvað bæri að gera.

Úlfar Bragason Ph.D. er rannsóknarprófessor við Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum. Meginrannsóknarsvið hans eru íslenskar miðaldabókmenntir og Vesturheimsferðir Íslendinga.

—o—

14. apríl 2016

Orri Vésteinsson

Hvernig væri Sturlungaöldin án Sturlu Þórðarsonar?

Orri Vésteinsson
Orri Vésteinsson

Ímyndum okkur að Davíð Oddsson sitji nú við og skrifi stjórnmálasögu Íslands 1960-2010 og að fyrir ótrúlega röð atvika muni ekki önnur heimild um þetta tímabil verða tiltæk eftir hundrað ár. Hvers konar mynd hefðu komandi kynslóðir þá af samtíma okkar? Hún myndi ekki aðeins endurspegla eina hlið málanna heldur sýndi hún örugglega aðeins úrval af því sem gerðist og skipti máli. Sturla Þórðarson hefur löngum þótt traustur leiðsögumaður um sögu Sturlungaaldar. Frásögn hans virðist hlutlæg, hún er laus við gildisdóma eða réttlætingar og ekki er bersýnilegt að hann reyni að fegra sinn eigin hlut eða ættmenna sinna og vina. Traustvekjandi vinnubrögð Sturlu hafa valdið því að við höfum einnig gleypt við sýn hans á sögu 13. aldar eins og hún væri sú eina mögulega og sú sem best skýrði allt sem var í gangi á þeirri öld. Það bætir ekki úr skák að sá sem steypti saman Sturlungasögu hefur ekki haft svo ólík viðhorf að hægt sé að átta sig á hvar fólk gæti hafa greint á í túlkun á sögu Sturlungaaldar.

Í fyrirlestrinum verða kannaðar heimildir sem leyfa mat á sögu 13. aldar óháð sýn Sturlu og Sturlungasögu. Þó að þeir séu ekki óháðir öðrum sagnaritum 13. aldar verður leitað fanga í annálum til að leggja mat á undirliggjandi munstur í stjórnmálaþróun en einnig verður hugað að hagsögulegum vísbendingum sem gætu orðið grundvöllur að sjálfstæðu mati á því sem gekk á.

Orri Vésteinsson er prófessor í fornleifafræði við Sagnfræði- og heimspekideild Háskóla Íslands. Rannsóknir hans lúta einkum að landnámi Íslands og samfélagsþróun við Norður-Atlantshaf á miðöldum.