Mánaðarskipt færslusafn fyrir: september 2014

Strengleikar

Marie Novotná

Rendering Old Norse Nouns and Names in Translation

Fimmtudaginn 2. október 2014 kl. 16.30
Odda 101

Marie Novotná
Marie Novotná

The rendering of Old Norse nouns and names is only a small part of the difficult task of translating Old Norse poetry and prose. However, it might well illustrate the problems faced when trying to translate Old Norse literature into another inflected language.

In Czech, there is a relatively long tradition of translation using Old Norse proper names. Recently we have tried to create general rules for translations from Old Norse into Czech which I would like to present here.

First, questions of transcription and translation will be mentioned, where the different ways of rendering proper names nowadays prevent students from identifying Sverre Sigurdsson with Sverrir Sigurðarson or Oluf with Óláfr, Olaf, Olav and Ólafur.

Second problem are the grammatical issues concerning declension and derivation, as e.g. the hopeless -r in masc. nom. sing. Do we have the right to omit it and change this basic form of the word used in all indexes and vocabularies? Or should we commit crimes against linguistics such as adding our endings to the Old Norse ones (as in English gen. Grettir’s or Russian locative Grettire)?

Some of the questions are universal for any Indo-European language, some occur only in inflected languages, but all the answers depend on language policy, tradition and the standard of the expected reader.

Marie Novotná is assistant professor in the Faculty of Humanities of Charles University in Prague where she teaches Old Norse language and literature as well as general translation theory. Apart from linguistic problems, she is currently working on the Old Norse concept of body and researching and translating Jómsvikinga saga. Marie Novotná is part of the Erasmus project Supernatural Places which is run with the participation of eight different universities.

Landnám Íslands

Gunnar Karlsson

Landnámsrannsóknarsaga

Fimmtudaginn 25. september 2014 kl. 16.30
Odda 101

Gunnar Karlsson
Gunnar Karlsson

Farið verður yfir meginlínur í rannsóknarsögu landnáms á Íslandi síðustu öldina, einkum hvernig ritheimildir og fornleifar hafa verið notaðar að mismiklu leyti. Meðal annars verður rakin sagan af endurteknum tilraunum til að hafna því og afsanna að Ísland sé norræn nýbyggð víkingaaldar. Fornleifar og náttúruleifar hafa smám saman tekið stöðu Íslendingabókar og Landnámabókar sem grunnheimildir um landnámið. Nákvæm tímasetning landnámsöskulagsins, sem birtist árið 1995, gefur nýtt tækifæri til að tímasetja upphaf landnáms. Í tengslum við þetta verður sagt stuttlega frá tilraun til að umreikna jarðvegsþykknun í tímalengd til að geta tímasett upphaf einstakra mannvistarminja út frá landnámslagi. Rannsókn á strontiumhlutfalli í tönnum skilar ómetanlegum en nokkuð vandtúlkuðum fróðleik, einkum um lok landnámstímabilsins. Þó reynist furðumargt eftir sem ekki verður komist að niðurstöðu um án þess að nota ritheimildirnar, og þá er mikilvægt að geta séð hvernig þær standa sig á sviðum þar sem fornleifar geta veitt áreiðanlegri vitneskju. Fornleifar hafa því orðið mikilvægur prófsteinn á áreiðanleika ritheimildanna. Við getum notað þær til að svara spurningum um það hvort höfundar Íslendingabókar og Landnámu bjuggu yfir sönnum fróðleik um landnám Íslands. Í ýmsum grófum dráttum reynist vitnisburður fornleifa býsna svipaður því sem Landnámabók segir, svo sem um að landnemar Íslands hafi verið blanda af norrænu og keltnesku fólki þar sem hið norræna var fleira. Í lokin verður varpað fram nokkrum hugmyndum um brýn rannsóknarefni og freistandi rannsóknartækifæri á þessu sviði.

Gunnar Karlsson, prófessor emeritus, er upphaflega íslenskufræðingur með Íslandssögu sem kjörsvið. Hann var lektor í sagnfræði við Háskóla Íslands 1976–80 og prófessor í sömu grein til starfsloka 2009. Hann hefur skrifað margt um Íslandssögu, meðal annars íslenska miðaldasögu, og vinnur nú að bók um landnám Íslands.

Landnám Íslands — fyrirlestraröð Miðaldastofu; sjá dagskrá á http://midaldastofa.hi.is/landnam-islands/

Landnám Íslands

skaftafell-eyrarros

Fyrirlestraröð Miðaldastofu Háskóla Íslands 2014–2015

Miðaldastofa Háskóla Íslands gengst í vetur fyrir röð fyrirlestra um landnám Íslands. Innlendir og erlendir fræðimenn fjalla þar um landnámið frá mörgum hliðum og frá sjónarhóli ólíkra fræðigreina, svo sem fornleifafræði, sagnfræði, bókmenntafræði, málfræði, nafnfræði, menningarfræði, þjóðfræði, minnisfræði og dýravistfræði.

Fyrirlestrarnir verða haldnir í stofu 101 í Odda kl. 16.30 á fimmtudögum (nema annað sé tekið fram), venjulega tveir hverju sinni. Dagskráin hefst með inngangsfyrirlestri Gunnars Karlssonar fimmtudaginn 25. september og lýkur með samantekt og umræðum um landnám Íslands fimmtudaginn 28. maí.

Allir eru velkomnir á meðan húsrúm leyfir.

Strengleikar

Rafał Borysławski

Twisted Shapes, Wound Gold

Philosophical and Literary Contexts of Anglo-Saxon Visual Arts

Þriðjudaginn 23. september 2014 kl. 16.30
Árnagarði 422

Rafał Borysławski
Rafal Boryslawski

The aim of the lecture is to consider several instances of Old English visual arts (manuscript illumination, metal- and stonework) against the philosophical and literary background of their times.

The characteristic intertwined patterns of Anglo-Saxon illuminations and metalwork have been noted to resemble the Old English poetic variation, one of the essential techniques of pre-Norman Conquest English poetry. In this lecture I wish to move beyond this assumption and discuss the plausibility of the connection between Anglo-Saxon visual design and what I tentatively call “Christian philosophy of chaos” present in the neo-Platonic mysticism of Pseudo-Dionysius the Areopagite. The ineffability and elusiveness of human terms for God is, I propose, repeated in the deceptively convoluted lines of Anglo-Saxon interlace art. Seen in this light, the decorations, which have been clearly brought into the Christian world of Anglo-Saxon monastic culture from the pre-Christian era, can perhaps also be understood as reflections of both the pre-Christian and early Christian conceptions of the world in constant motion.

In the discussion I shall be chiefly referring to the ornamentation of the so-called carpet pages of the Lindisfarne Gospels as well as to the decorative design of the Staffordshire Hoard finds.

Rafał Borysławski is an associate professor in the Institute of English Cultures and Literatures, University of Silesia, Poland and his research focuses on Old English culture and literature. He has published numerous papers on Old English philosophical and cultural outlook and a book on the idea of enigmaticity in Old English literature.