Fyrirlestrar Miðaldastofu 2016–2017

Magdalena Schmid

A periodization of Iceland’s Landnám in light of new archaeological data

Fimmtudaginn 8. desember 2016 kl. 16.30
Lögbergi 101

Magdalena Schmid
Magdalena Schmid

The Landnám (‘settlement’) of Iceland has been vigorously discussed for centuries. It is known that the Norsemen successfully colonized Iceland in large numbers, but crucial details about the timing and patterns of settlement are still unclear. Was the colonization rapid and complete, or gradual? Did the colonization follow the same pattern across Iceland or were there regional differences?
From an archaeological perspective, we can only know the detailed structure of the pattern and timing of settlement by applying robust chronological models. The key dating methods in the North Atlantic area are tephrochronology, radiocarbon dating and typology. Nevertheless, radiocarbon dates from the earliest archaeological contexts in Iceland have been a matter of fierce contention since the 1980s. This study, therefore, aims to reassess the temporal sequence of the Norse colonization of Iceland through a rigorous synthesis of empirical data and a new application of Bayesian statistics. More precisely, 500 radiocarbon dates as well as volcanic ash layers (tephra) from well-defined archaeological contexts of 300 settlement sites are systematically quantified.
The reassessed data permit a countrywide comparison and the first classification of archaeological sites into four periods:

1. Pre-Landnám (A.D. pre-877),
2. Landnám (A.D. 877–939),
3. Post-Landnám (A.D. 939–1104) and
4. Viking Age (A.D. ~800–1100).

The periods show a rapid incline of settlement establishments, as well as regional differences in settlement patterns in four key areas in Iceland, the southwest, northwest, north and east. The data summarized here for the first time indicate that it will be possible to reconstruct the tempo and development of the colonization process in decadal resolution by more systematically utilizing the dating potential of tephrochronology and radiocarbon dates at archaeological sites. It is hoped that future data may provide information about population movements and demography in Iceland, as well as answer questions why people settled in particular areas.

Magdalena Schmid is Ph.D. candidate at the University of Iceland. Her research focuses on the chronology of the Viking-Age settlement of Iceland. She is currently Visiting Fellow at the University of Edinburgh where she is writing up her dissertation.

Fyrirlesturinn verður fluttur á ensku og er öllum opinn.

Fyrirlestrar Miðaldastofu 2016–2017

Sveinbjörn Rafnsson

Um Snorra Eddu og Munkagaman

Nokkur atriði úr menningarsögu íslenskra miðalda

Fimmtudaginn 1. desember 2016 kl. 16.30
Lögbergi 101

Sveinbjörn Rafnsson
Sveinbjörn Rafnsson

Rætt verður um Snorra Eddu sem talin er meðal höfuðrita íslenskrar menningar á miðöldum, texta hennar, hugmyndir um erkirit og gerðir hennar og innskot úr sögum í þeim. Þá verður drepið á byggingu Gylfaginningar og Skáldskaparmála í Eddu og heimildir sem ekki eru beinlínis nefndar í textum þeirra. Áður hefur verið bent á Trójumanna sögu og Elucidarius, en miklar líkur eru til þess að þar sé stuðst við fleiri rit sem tínd verða til, meðal annars Jórsalaferð Karlamagnúsar, Leiðarvísi Nikulásar ábóta, Munkagaman (Joca monachorum) og Þiðreks sögu af Bern.

Forsendur Eddu virðast einnig vera í fornri rím- og stjörnufræði. Rímbegla frá 12. öld er höfuðrit í fornum íslenskum tímatalsreikningi. Fornar þýðingar úr stjörnufræðiritum, sem verið hafa heimildir Rímbeglu, sýna að að dýrahringurinn (zodiacus) og grísk-rómverskar goðsögur hans hafa verið vel kunnar á 12. og 13. öld. Þá eru Trójumanna sögur og grísk-rómverskar goðsögulegar heimildir þeirra órækur vitnisburður um latínulærdóm og goðsögulega þekkingu. Allt sýnir þetta, ásamt Eddu sjálfri, að meðal forsendna hennar eru grísk-rómverskar goðsögur. Í Eddu virðast m.a. vera skopstældar (paródískar) goðsögur af norrænum og suðrænum toga, gerðar undir ægishjálmi kristindóms.

Munkagaman (Joca monachorum) virðist vera ein af mörgum ónefndum heimildum Eddu. Það er safn gátna eða fróðleiks frá ármiðöldum í gátuformi, um heiminn, sköpun hans og náttúru, viðburði í ritningunni og trúarleg og siðferðileg efni. Íslensk gerð Munkagamans, þýdd úr latínu á miðöldum, er til í ungum handritum, sem lítillega verður rætt um.

Sveinbjörn Rafnsson er prófessor emeritus í sagnfræði frá Háskóla Íslands. Hann hefur ritað margt um forna íslenska sögu, m.a. bækur um Landnámu, forna sagnaritun og fornar minjar auk fjölda greina um sama efni, íslenskar miðaldaheimildir og forn lög.

Fyrirlesturinn verður fluttur á íslensku og er öllum opinn.

Fyrirlestrar Miðaldastofu 2016–2017

Sverrir Jakobsson

Gerendur í pólitísku rými Sturlungaaldar

Fimmtudaginn 24. nóvember 2016 kl. 16.30
Lögbergi 101

Sverrir Jakobsson
Sverrir Jakobsson

Stjórnmálasaga Íslands á 12. og 13. öld er dramatísk og hefur gegnt miklu hlutverki í sögulegu minni þjóðarinnar. Í aðdraganda lýðveldisstofnunar var algengt að vitnað væri í Sturlungu í þingræðum og mikill áhugi var á þeim kringumstæðum sem leiddu til endaloks sjálfstæðis Íslendinga á 13. öld. Undanfarna áratugi hefur almennur áhugi á þessu tímabili farið minnkandi. Orðræða þjóðfrelsisbaráttunnar er úr sögunni en í stað hennar hefur ekki myndast ný söguskoðun. Samtímis hefur þetta tímabil fengið mikla athygli erlendra fræðimanna þannig að Íslandssaga miðalda er orðin alþjóðleg fræðigrein. Gjá virðist ríkja á milli fræðilegrar orðræðu og almennrar söguskoðunar.

Hér er ætlunin að ræða þessa sögu með nýjum hætti með áherslu á pólitíska gerendur. Valdabarátta höfðingja byggðist á klókindum, hörku og forsjálum ákvörðunum í hjónabandsmálum. Ástir og ættartengsl blönduðust inn í pólitíska refskák og blóðsúthellingar. Að lokum stóðu fáir eftir sem sigurvegarar við nýjar aðstæður. Þetta er spennandi atburðarás og oft ekki síður æsileg heldur en í skáldsögum.

Rætt verður hvernig hægt er að meta pólitíska þróun á þessu tímabili í ljósi eftir- eða síð-þjóðernishyggju (post-nationalism). Meðal þess sem verður til umræðu er hvernig íslenskt samfélag þróaðist frá upptöku tíundar 1096 sem leiddi af sér nýja hugsun um vald. Reynt verður að rýna í upphaf og þróun valdasamrunans og hvernig átök höfðingja við kirkjuna í upphafi 13. aldar tengdust honum. Sérstaklega verður litið á átök Sturlungaaldar og þá m.a. fjallað um hvernig varðveittar heimildir sýna þau í vissu sjónarhorni þar sem framgangur sumra einstaklinga og fjölskyldna verður fegraður. Einnig verður rýnt í hvernig konur hafa verið skrifaðar út úr þessari sögu og bent á hvernig þær voru virkir þátttakendur í pólitísku plotti og átökum.

Sverrir Jakobsson er prófessor í miðaldasögu við Háskóla. Hann hefur rannsakað og ritað um heimsmynd Íslendinga á miðöldum, samskipti Íslendinga við konungsvald, orðræðu um rými og vald og átakasögu Sturlungaaldar, auk ótal annarra efna.

Fyrirlesturinn verður fluttur á íslensku og er öllum opinn.

Fyrirlestrar Miðaldastofu 2016–2017

Gottskálk Jensson

Antiquitates Danicae: Vísindi og pólitík í norrænum fræðum í Kaupmannahöfn 1600 til 1900

Fimmtudaginn 17. nóvember 2016 kl. 16.30
Lögbergi 101

gottskalk-jensson-2016
Gottskálk Jensson

Í erindinu hyggst ég svipast um í sögu norrænna fræða í Kaupmannahöfn frá öndverðri 17. öld og fram til einveldiskreppunnar á síðari hluta 18. aldar, og þaðan áfram til gróskunnar miklu í móðurmálsfræðum á gullöld fílólógíu og þjóðlegrar sagnfræði á 19. öld. Fræðigreinin sem um ræðir er ekki ómerkilegri en svo að hún hefur mótað að töluverðu leyti þjóðerni og sjálfsmynd Dana og Íslendinga, og raunar Norðurlandabúa allra. Þegar saga fræðanna í Kaupmannahöfn er skoðuð af fjarlægum sjónarhóli 21. aldar má greina, að ég tel, ákveðnar útlínur og uppákomur, sem sýna að drifkraftur þessara vísinda hefur ekki einvörðungu verið akademísk þekkingarþrá. Síst veigaminni þáttur var smíð sögulegra raka sem rennt gætu stoðum undir menningar- og utanríkispólitík danska konungsríkisins, svo ekki sé minnst á viðleitni fræðimannanna til að styrkja í sessi ákveðin lútersk viðhorf til kristni og konungsvalds. Danska konungsveldið var, sem kunnugt er, leiðandi stjórnmálaafl á Norðurlöndum frá stofnun Kalmarsambandsins á ofanverðri 14. öld og nokkuð fram á 16. öld. Með siðaskiptunum klofnaði sambandið og sænska konungsveldið tók mjög að eflast undir forystu Gustavs Vasa. Þótt stórveldistími Svía stæði aðeins yfir í rúmlega eina öld náðu sænskir að koma sér upp heimasmíðaðri fornöld sem að nokkru leyti byggði á Danasögu Saxa málspaka (u.þ.b. 1200) en yfirbauð hana stórkostlega í smíð glæstrar fornaldar fyrir Svía. Lærðum mönnum í Danmörku þótti skorta mjög á sögulegar heimildir sem undirbyggðu trúverðugleika hinnar nýju sænsku fornaldar. En svipuðum mótbárum hafði raunar verið hreyft gegn sjálfum Saxa málspaka, þar til dönsku fjölfræðingunum Ole Worm og Stephen Stephanius tókst, með aðstoð lærðra presta á Íslandi, að finna nokkrar af frumheimildum Saxa í íslenskum handritum, rúnakvæði á „danskri tungu“, sem þeir prentuðu með rúnaletri (og latneskum þýðingum til hægðarauka). Þessar útgáfur urðu upphafið að nýrri háskólagrein, Antiquitates Danicae, sem síðar fékk heitið norræn fræði. Frá sjónarhóli 21. aldar fólust þessi 17. aldar vísindi í athugunum á ímyndaðri fornmenningu Dana, sýndarheiðnu rúnasamfélagi stríðsmanna sem líktust furðu mikið rétttrúuðum siðbótarmönnum í hollustu sinni gagnvart konungsvaldinu sem meginstoð samfélagsins. Í erindinu mun ég rekja áfram til 19. aldar þróun þessarar fræðigreinar í ljósi umbrotanna í sögu Norðurlanda, sem verða næstu aldirnar, og freista þess að skýra að einhverju marki hið flókna samhengi fræða og pólitíkur.

Gottskálk Jensson er gestaprófessor við Íslensku- og menningardeild Háskóla Íslands og rannsóknardósent á Árnasafni í Kaupmannahöfn. Hann er doktor í klassískum fræðum frá University of Toronto. Undanfarin ár hefur hann einkum rannsakað latínuskrif í íslensku samhengi fyrr á öldum.

Fyrirlesturinn verður fluttur á íslensku og er öllum opinn.

Fyrirlestrar Miðaldastofu 2016–2017

Susanne M. Arthur

Relationship status: “It’s complicated”

The struggles of revising Njáls saga’s stemma

Fimmtudaginn 10. nóvember 2016 kl. 16.30
Lögbergi 101

susanne-arthur-2016-01
Susanne M. Arthur

In 1883, Lehmann and Schnorr von Carolsfeld published a stemma codicum for Njáls saga in Die Njálssage insbesondere in ihren juristischen Bestandtheilen. Jón Þorkelsson used this stemma as the basis for the one he published in the second volume of Konráð Gíslason’s and Eiríkur Jónsson’s 1875-1889 edition of the saga. His stemma was supported later by Einar Ól. Sveinsson (1954), the editor of the Íslenzk fornrit edition. As was common at the time, these scholars based their stemma primarily or exclusively on medieval parchment codices, establishing three major branches, related to the medieval manuscripts Reykjabók and Kálfalækjarbók (X-branch), Möðruvallabók (Y-branch), as well as Gráskinna and Skafinskinna (Z-branch).
Post-medieval manuscripts were considered of little value for stemmatological research, and so the task of studying the post-medieval manuscript transmission of Njáls saga and of revisiting and revising the saga’s stemma lay dormant for about 60 years. For the past few years, however, various researchers—including Ludger Zeevaert, Svanhildur Óskarsdóttir, Margrét Eggertsdóttir, and Alaric Timothy Hall—and participants of the International Arnamagnæan Summer Schools in Manuscript Studies have taken very important steps towards establishing a new comprehensive stemma for Njáls saga, which includes the neglected post-medieval manuscript transmission.
This presentation explores a small number of variants among the Njáls saga manuscripts, which aid in solidifying some and revising other parts of the stemma established by Zeevaert et al. Some of the chosen variants exemplify aspects of manuscript transmission, such as censorship, scribal errors, and restructuring of the text. Susanne’s focus lies on the seventeenth-century manuscripts NKS 1220 fol. (Vigursbók). Vigursbók is suggested to be related to both the so-called Oddabók-branch (named after a fifteenth-century Njáls saga manuscript) as well as the *Gullskinna-branch. *Gullskinna refers to a lost medieval codex, whose text survives in a large number of post-medieval manuscripts. However, due to the aforementioned lack of interest in post-medieval manuscript transmission by earlier scholars, the *Gullskinna-branch has barely been researched; this is a gap that recent Njáls saga research is trying to fill.

Susanne M. Arthur was awarded a three-year postdoc grant (2016–2019) from the Recruitment Fund of the University of Iceland after having received her Ph.D. in Scandinavian Studies from the University of Wisconsin-Madison. She focuses on material aspects as well as textual variance of Icelandic medieval and post-medieval manuscripts.

Fyrirlesturinn verður fluttur á ensku og er öllum opinn.

Fyrirlestrar Miðaldastofu 2016–2017

Judith Jesch

The literary history of Skáld-Helgi

Rímur and a lost saga between Iceland and Greenland

Þriðjudaginn 8. nóvember 2016 kl. 16.30
Lögbergi 101

judith-jesch-2016
Judith Jesch

The cycles of narrative poems kown as rímur were inordinately popular in late medieval Iceland and the genre continued to be productive well into modern times. The late medieval rímur are best characterised as a highly derivative genre. While all literature is derivative of other literature in some way or other, rímur are explicitly and obviously so. The medieval rímur of Iceland are almost always reworkings of sagas, sometimes quite slavish ones. In most cases, they are based on the more popular late medieval genres such as riddarasögur or lygisögur, but there are a couple of examples of rímur based on sagas of Icelanders, such as Grettisrímur and Króka-Refs rímur. The rímur of Skáld-Helgi, ‘the most remarkable man in Greeland’, however, have no surviving source. They are difficult to date: the oldest surviving manuscripts are from the 16th century but those who have thought about the question have concluded that the rímur might be somewhat older, perhaps from the 15th century. Scholars also tend to agree that the rímur were based on a lost saga about Skáld-Helgi, a saga that is generally classified as an Íslendingasaga and is described as ‘late’.

Although the rímur-poets were highly dependent on their saga-sources, they had different literary interests, and the change from prose to poetry also enforced different literary strategies on them. It is interesting to speculate on the ways in which the lost saga might have differed from the surviving rímur, particularly since they belong to this very small group of rímur based on Sagas of Icelanders. The paper will explore the ways in which the story of Skáld-Helgi is adapted and appropriated for different contexts using the very different conventions of sagas and rímur – was the lost saga really a typical Íslendingasaga, and what aspects of it did the rímur-poet appropriate for his narrative, and what might he have left out? Finally, what indications might there be of the time and place in which both saga and rímur were produced and enjoyed by their audiences?

Judith Jesch (PhD University of London) is Professor of Viking Studies at the University of Nottingham. She is interested in and has published on many different topics in Old Norse-Icelandic Literature and Viking Age and Medieval Scandinavian Studies.

Fyrirlesturinn verður fluttur á ensku og er öllum opinn.

Fyrirlestrar Miðaldastofu 2016–2017

Guðrún Ingólfsdóttir

„Fögur þykir mér hönd þín“

Skrifkúnst kvenna fyrr á tíð

Þriðjudaginn 1. nóvember 2016 kl. 16.30
Lögbergi 101

gudrun-ingolfsdottir
Guðrún Ingólfsdóttir

Í fyrirlestrinum verður fjallað um bókmenningu kvenna á fyrri öldum, bækur sem konur lásu, bækur sem konur áttu og bækur sem konur skrifuðu. Lengi framan af stóð konum ekki til boða að verma skólabekk. Lærðu þær þrátt fyrir það að lesa og skrifa? Hvað segja sögulegar heimildir? Má finna spor eftir konur á spássíum handrita? Skrifuðu þær handrit? Þjálfaðan skrifara þurfti til slíks, voru þær færar um að skrifa bréf? Hafi konur mundað fjöðurstafinn, hvaða tilgangi þjónaði þá ritfærni þeirra? Í fyrirlestrinum fæst nasasjón af efni nýútkominnar bókar, Á hverju liggja ekki vorar göfugu kellíngar. Bókmenning íslenskra kvenna frá miðöldum fram á 18. öld.

Guðrún Ingólfsdóttir Ph.D. er sjálfstætt starfandi fræðimaður með aðsetur á Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum. Guðrún hefur einkum fengist við rannsóknir á handritamenningu, miðaldabókmenntum og bókmenntum 18. aldar. Bók hennar, Á hverju liggja ekki vorar göfugu kellíngar. Bókmenning íslenskra kvenna frá miðöldum fram á 18. öld, kemur út hjá Háskólaútgáfunni nú í október.

Fyrirlesturinn verður fluttur á íslensku og er öllum opinn.

Heimur í brotum: GKS 1812 4to og alfræði miðalda

Heimur í brotum: GKS 1812 4to og alfræði miðalda

Viðey
20.–21. október 2016

gks_1812_4to_0002r___4_360Ráðstefnan er haldin í tilefni af því að öld er liðin frá því að íslenskir alfræðitextar frá miðöldum voru gefnir út undir heitinu Alfræði íslenzk I–III. Bindin þrjú komu út á árunum 1908–1918 á vegum Samfund til udgivelse for gammel nordisk litteratur. Það var danski fræðimaðurinn Kristian Kålund sem bar hitann og þungann af útgáfunni en við útgáfu annars bindis (1914–16) — þar sem einkum eru prentuð rímtöl — naut hann fulltingis Svíans Natanaëls Beckman. Eitt mikilvægasta handritið sem þeir Kålund og Beckman notuðu við útgáfuna er GKS 1812 4to og á ráðstefnunni verður sjónum beint sérstaklega að því. Handritið var um langt skeið varðveitt í Konungsbókhlöðu í Kaupmannahöfn en var afhent Íslendingum árið 1984 í samræmi við samkomulag sem gert var um lausn handritamálsins.

GKS 1812 4to er eitt af merkari alfræðihandritum íslenskum sem varðveist hafa frá miðöldum. Færð hafa verið rök fyrir því að það hafi einhvern tímann verið í Viðeyjarklaustri. Handritið er samtals 36 blöð og eru þau leifar af a.m.k. þremur skinnbókum. Elsti hluti handritsins er frá því um 1190–1200. Í þessum hluta er m.a. að finna íslenskt-latneskt orðasafn, ritgerðir um tímatalsfræði, kafla úr Íslendingabók, og latnesk-íslenskar glósur. Næst elsti hlutinn eru fjögur blöð úr handriti frá öðrum fjórðungi 13. aldar. Þessi hluti hefur m.a. að geyma landakort, teikningar heimsfræðilegs efnis, calendarium og aðra tímatalsfræði. Yngstu hlutarnir eru leifar af handriti frá 14. öld. Þessir hlutar innihalda einkum stjörnufræði og tímatalsfræði, m.a. teikningar af níu merkjum dýrahringsins og skiptingu heimspekinnar.

Ráðstefnan er haldin í Viðey dagana 20.–21. október 2016. Til hennar er boðið 13 fyrirlesurum af ólíkum sviðum miðaldafræða — handritafræði, listfræði, latínu, heimspeki, stærðfræði, stjörnufræði og landafræði — til þess að fjalla um handritið og efni þess frá ólíkum sjónarhornum.

Skráning á ráðstefnuna

Dagskrá

Thursday, 20 October 2016

9.30–10.15 The Edition

  • Ragnheiður Mósesdóttir (University of Copenhagen) – Icelandic encyclopaedic literature in the hands of Kristian Kålund & Natanael Beckmann

10.15–10.30 Coffee

10.30–11.45 The Manuscript

  • Svanhildur Óskarsdóttir (Institute of Árni Magnússon) – Fragments United: The Codicology of GKS 1812 4to
  • Haraldur Bernharðsson (University of Iceland) – GKS 1812 4to: Scribes and scribal practice

12.00–12.45 Latin Glosses

  • Åslaug Ommundsen (University of Bergen) – Latin memory aids in GKS 1812 4to

13.00–14.00 Lunch

14.15–15.30 Computus and Astronomy

  • Þorsteinn Vilhjálmsson (University of Iceland) – Indigenous Observations or Imported Texts: The Origins of Medieval Icelandic Manuscripts on Science
  • Christian Etheridge (University of Southern Denmark) – From Carolingian star maps to Arabic astronomical instruments: Assessing the different types of astronomy represented by the hands of GKS 1812 I 4to and GKS 1812 II 4to

15.30–16.00 Coffee

16.00–17.15 Medieval Mathematics

  • Abdelmalek Bouzari (École normale supérieure, Algiers) – Le Calculus dans al-Khwârizmî (d. 850): une example de circulation.
  • Kristín Bjarnadóttir (University of Iceland): Algorismus – Hindu-Arabic arithmetic in GKS1812 4to

17.30–18.15 Icelandic Astronomers in the Middle Ages

  • Marteinn H. Sigurðsson (Íslenzk fornrit) – The Homecoming of Sæmundr and Stjörnu-Oddi’s Dream: Star-gaziong Lore in Medieval Iceland

18.30 Reception and conference dinner

Friday, 21 October 2016

9.30–10.45 Mapping the World

  • Alfred Hiatt (Queen Mary University of London) – Time and the map
  • Dale Kedwards (Centre for Medieval Literature, SDU) – An Icelandic world map and the Ark treatises of Hugh of Saint Victor

10.45–12.00 Fragments of Medieval Learning

  • Gunnar Harðarson (University of Iceland) – Medieval Encyclopedias and Icelandic Manuscripts
  • Guðrún Nordal (Institute of Árni Magnússon) – The long shadow of Ari Þorgilsson: The learned context of the earliest sections of GKS 1812

12.00–13.00 Lunch

Conference closing

Conference program (pdf)

Fyrirlestrar Miðaldastofu 2016–2017

Guðmundur J. Guðmundsson

Íslenskir innflytjendur í Englandi 
1438 til 1524

Fimmtudaginn 13. október 2016 kl. 16.30
Lögbergi 101

gudmundur-j-gudmundsson-2016-02
Guðmundur J. Guðmundsson

Í Englandi hefur á undanförnum árum verið byggður upp gríðarmikill gagnagrunnur yfir þá erlendu innflytjendur sem settust að á Englandi á síðmiðöldum og fram á árnýöld og heimildir finnast um í gögnum The National Archives. Í þessum gagnagrunni er að finna upplýsingar um um það bil 155 Íslendinga sem fluttu til Englands á árunum 1438–1526. Í þessum fyrirlestri verður fjallað um þennan Íslendingahóp eftir því sem heimildir leyfa, greint frá hvar þeir bjuggu, hvað þeir fengust við í nýjum heimkynnum og hvernig þeim vegnaði þar. Stærstu Íslendingahóparnir settust að í Hull og nágrenni og svo í verslunarborginni Bristol en kaupmenn og sæfarar frá báðum þessum borgum voru áberandi í Íslandssiglingum á Ensku öldinni sem svo hefur verið nefnd. Íslendingahóparnir í Hull og Bristol verða síðan bornir saman við tvo aðra hópa innflytjenda sem einnig hösluðu sér völl á sömu slóðum, franska og hollenska innflytjendur.

Guðmundur J. Guðmundsson er cand. mag. í sagnfræði frá Háskóla Íslands og kennari við Menntaskólann í Reykjavík. Helstu rannsóknarsvið hans í sagnfræði eru samtímasaga, einkum þorskastríð Íslendinga og Breta, og svo íslensk miðaldasaga. Hann hefur einnig fengist við fornleifafræði og rannsakað manngerða hella og önnur neðanjarðarmannvirki, svo sem námur. Hann er einnig höfundur kennslubóka í Íslands- og mannkynssögu fyrir grunn- og framhaldsskóla.

Fyrirlesturinn verður fluttur á íslensku og er öllum opinn.

Fyrirlestrar Miðaldastofu 2016–2017

Patricia Pires Boulhosa

The Writing of the Icelandic Laws ca. 1250–1300 or Scribes as Law-Makers

Þriðjudaginn 11. október 2016 kl. 16.30
Lögberg 101

patricia-boulhosa
Patricia Pires Boulhosa

The famous account in Íslendingabók of how Hafliði Másson and other ‘learned men’ had the laws written down in a book for the first time in 1117 has often supported the idea that Icelandic laws were, to some extent, codified earlier on, and that the numerous and variant texts of the laws recorded in the thirteenth century were ‘private’ books. These law-books did not have the firm authority of Hafliði’s book, which would have remained the main textual reference to all agents involved in law-making. Variance in the Icelandic laws is often seen as problematic: Peter Foote, for instance, speaks of the “legal confusion caused by the number of written sources with competing claims to authority”. Icelanders, according to this view, would have striven to preserve the unity and synthesis of their laws, which was presumably inherent to Hafliði’s laws.

The recording of the Icelandic laws in ca. 1250-1300, including the production of the two best known manuscripts of Grágás (GkS 1157 fol and AM 334 fol), has complex connections to the submission to the Norwegian king. The recording was an effort not only of unity and synthesis, but also a desire to display that unity and synthesis. However, the nature of the Icelandic laws (and I think specially of the way the laws were created) made this effort difficult to realize. This difficulty, I will argue, can be seen on the pages of the manuscripts.

In this lecture, I will explain how a comparison of different Grágás texts and the material evidence of their manuscripts (initials, page layout, revisions, corrections) allows us to understand the nature of Icelandic laws and how they were made. I would also like to question whether the legal texts make claims to authority, and if they do, how this is visible on the written page. I will discuss how people gathered and wrote texts, decorated and displayed them, and how these acts made the scribes and those involved in the making of manuscripts into law-makers too.

Patricia Pires Boulhosa is Honorary Research Associate in the Department of Anglo-Saxon, Norse and Celtic, University of Cambridge. She works on medieval Icelandic law, its social, economic and historical circumstances, its immediate material circumstance — the manuscript — and the interpretative context of scribes and their readers.

Fyrirlesturinn verður fluttur á ensku og er öllum opinn.